آمبليوپي و اهميت سنجش بينائي دوران كودكي:                                       

 همه ساله از اول آبانماه بمدت يكماه طرحي تحت عنوان پيشگيري از آمبليوپي ( تنبلي چشم ) كودكان زير 6 سال توسط سازمان بهزيستي در سراسر كشور و با همكاري ادارات آموزش و پرورش ، بهداشت و درمان و … در مهد هاي كودك ، مراكز پيش دبستاني و پايگاهاي تعيين شده سنجش بينائي اجرا ميگردد . هدف از اجراي اين برنامه كشف اختلال بينائي تحت عنوان آمبليوپي است كه البته در كنار اين اقدام بالتبع ساير بيماريها يا نارسائيهاي بينائي كودكان تشخيص و جهت درمان بــــه اپتومتـــريست هــــــا ( كارشناسان بينائي سنجي ) معرفي و در صورت نياز به درمانهاي داروئي و جراحي به افتالمولوژيست ها ( چشم پزشكان ) ارجاع ميشوند.

پر واضح است اجراي هرچه بهتر و دقيقتر اين طرح در كاهش ميزان نابينائي افراد جامعه موثر خواهد بود . اما در حاشيه اين اجرا ما  همواره شاهد پرسشهاي متعدد و گاه نگرانيهاي خانواده ها هستيم كه بالاخره آمبليوپي چه جور اختلال بينائي است و اصولاً چرا از بين انواع بيماريهاي مهم چشمي ، اين مورد جهت پيشگيري مد نظر قرار گرفته و چرا كودكان ! ...

بنابراين در مقاله ذيل سعي شده بطور خلاصه و به زبان عمومي تر به تعريف ، علت ، اهميت تشخيص بموقع و نحوة درمان آمبليوپي بپردازيم . با اين اميد كه خانواده ها آگاهانه و مسئولانه نسبت به سنجش بموقع بينائي فرزندان دلبند خود اقدام نمايند و لابد مي‌دانيد كه بيش از 70 % حافظه و اطلاعات از طريق  حس بينائي كسب ميشود .

تنبلي چشم و علتهاي آن :

تنبلي چشم يا آمبليوپي (Amblyopia  ) نوعي اختلال بينائي است كه غالبآ بدون نشانه هاي ظاهري بوده و زماني رخ ميدهد كه چشم در دوره كودكي ديد طبيعي پيدا نكرده باشد. اين اختلال كه معمولاً در يك چشم ديده ميشود بر اثر عوامل مختلف نظير عيوب انكساري ( دوربيني ، نزديك بيني ، يا آستيگماتيسم ) انحراف چشم ( لوچي يا استرابيسم ) و يا عدم شفافيت مسير بينايي ( ناشي از عواملي نظير آب مرواريد ، كدورت قرنيه ، و يا افتادگي پلك ) رخ ميدهد. عدم وضوح تصوير در يك چشم و بهتر بودن تصوير ايجاد شده در چشم ديگر سبب ميشود تا مغز از بين دو چشم ، چشم سالم را براي ديدن انتخاب كند و در واقع مسير ارسال تصوير از چشم بيمار به مغز را مسدود و يا اصطلاحاً ديد چشم بيمار را “ خاموش “ كند كه در اين صورت چشم بيمار روز به روز تنبل تر خواهد شد .

علائم تنبلي چشم :

تنبلي چشم معمولاً در سنين زير 6 سال ايجاد شده و اغلب توسط والدين ، معلمان ، و ياپزشك كشف ميشود . در سنيني كه كودك قادر به بيان مشكلات خود ميباشد ممكن است از ضعف بينايي ، خستگي چشم و يا سردرد شكايت داشته باشد . اما در اغلب موارد كودك شكايتي ندارد و ممكن است علايم بيمارهاي مسبب تنبلي چشم نظير انحراف چشم و كدورت هاي مسير بينايي مثل آب مرواريد و كدورت قرنيه منجر به تشخيص شويد ولي زمانيكه تنبلي چشم ناشي از عيوب انكساري باشد تشخيص آن مشكل است زيرا كودكان به راحتي توسط چشم ديگر مي‌بينند و كمبود ديد در چشم بيمار را جبران مي‌كنند و در ظاهر هيچگونه علامتي از بيماري ديده نمي‌شود به همين دليل والدين بايد به وضعيت ديد كودكان توجه ويژه‌اي داشته و معاينه چشم را جدي بگيرند.

درمان تنبلي چشم :

تنبلي چشم فقط در صورتيكه در زمان مناسب تشخيص داده شود قابل درمان است . درمان تنبلي چشم معمولاً بصورت بستن چشم سالم و وادار كردن مغز به ديدن با چشم تنبل است . اين درمان ممكن است هفته ها و يا حتي ماه ها طول بكشد كه البته چشم سالم بايد به تناوب باز شود . در مواردي كه تنبلي ناشي از عيوب انكساري است تجويز عينك يا لنز سبب وضوح تصوير در چشم معيوب و درمان تنبلي خواهد شد . مواردي نيز كه تنبلي ناشي از انحراف چشم است با جراحي و اصلاح انحراف قابل درمان است . نكته اي كه بايد به آن توجه داشت اين است كه مسيرهاي بينايي تا سنين 8 تا 10 سالگي تكامل مي‌يابند و درمان تنبلي چشم بعد از اين سنين امكانپذير نيست . بنابر اين در صورتيكه چشم تنبل در سنين پايين درمان نشود بعد از سن 10 سالگي در اكثر موارد هيچ درماني نخواهد داشت و ممكن است منجر به از دست رفتن شديد ديد در يك چشم شود .

پيشگيري از تنبلي چشم :

براي جلو گيري از تنبلي چشم ، كودك بايد بعد از تولد در زايشگاه  توسط متخصص كودكان و در سنين 3 تا 4 ماهگي و 2 تا 3 سالگي توسط چشم پزشك يا اپتومتريست معاينه شود . خوشبختانه اخيراً در ايران طرح ياد شده براي جلوگيري از تنبلي چشم آبانماه هرسال اجرا ميشود كه در آن كليه كودكان مهد كودكها و آمادگيها به رايگان تحت معاينه قرار مي‌گيرند . بنابر اين توصيه ميشود در صورتيكه كودك  خود را براي بينائي سنجي نبرده‌ايد و كودك شما در سنين كودكستان و آمادگي است با شركت در اين طرح از سلامت بينائي كودك خود اطمينان يابيد .